Congres Zelfregulerend leren

Van18 november 09:30
tot18 november 16:30
Locatie:Gouda, Driestar educatief

Onderzoek (o.a. bron EEF en NPO) toont aan dat ontwikkelde metacognitie en zelfregulatie een groot effect hebben op effectief leren en gericht handelen. Wat zit er achter deze vaktaal? Is zelfregulatie aan te leren door jongeren? Is het praktisch haalbaar voor docenten om zelfregulerend leren te begeleiden in de klas? Ontdek het tijdens dit congres dat Driestar educatief samen met CPS organiseert. 

Bij zelfregulerend leren zet je je hersenen pas echt goed aan het werk!

Veel scholen willen meer aandacht besteden aan het bevorderen van het zelfregulerend vermogen van leerlingen/studenten. Zelfregulatie is een controlerende en aansturende werking van ons brein welke door training dagelijks verder te ontwikkelen en te verfijnen is, onafhankelijk van het intelligentieniveau. 

Praktisch aan de slag gaan met zelfregulatie geeft jongeren een flinke voorsprong ten opzichte van leeftijdsgenoten waarbij deze executieve hersenfuncties niet worden gestimuleerd. Het betekent dat leerlingen:

  • Hun sterke punten én hun beperkingen kennen;
  • Persoonlijke doelen kunnen stellen;
  • Eigen gedrag en prestaties kunnen monitoren en evalueren;
  • Gemotiveerd zijn om hun aanpak te verbeteren.

Een uitgebalanceerde mix van theorie en praktijk

In de plenaire ochtendlezing neemt Prof. dr. Maarten Vansteenkiste (Universiteit van Gent) ons mee in de wereld van 'moeten versus willen'; de rol van een motiverende docentenstijl en een stevig verankerd intern kompas.

Aan bod komen:

  • Zelfregulerende leerstrategieën;
  • Eigenaarschap en aansturing;
  • Uitstelgedrag van jongeren én hun kernkwaliteiten;
  • Metacognitieve vaardigheden bij online en offline leren;
  • Motivatie, zelfbeeld, zelfinschatting en reflectie.

Ook neem je gedurende de dag tweemaal interactief deel aan een ruim aanbod aan workshops welke worden verzorgd door trainers van CPS en Driestar educatief. Er is een keuze te maken uit uiteenlopende onderwerpen gerelateerd aan zelfregulatie. Van eigenaarschap met executieve functies en pedagogisch coachen van vakgericht coachen tot krachtgericht omgaan met uitstelgedrag. Ook motivatie, formatief toetsen in de les, zelfbeeld en kernkwaliteiten en zelfregulerend leren binnen docententeams behoren tot de mogelijkheden. 

Voor wie?

De focus ligt op concrete handvatten voor docenten, mentoren, coaches, leidinggevenden en anderen die dagelijks leerlingen en studenten begeleiden in het voortgezet onderwijs en MBO tot prachtige jongeren die zelfstandig hun weg zullen vinden in de moderne samenleving.

Kosten en aanmelden

De kosten voor dit congres bedragen € 367,00. Klik hier om je aan te melden voor dit congres (aanmelding via CPS). Voor meer informatie over dit congres kun je contact opnemen met Linda Wolswinkel.

Programma

  • 9.30 - 9.45 uur: Inloop me koffie/thee
  • 9.45 - 10.00 uur: Opening
  • 10.00 - 11.00 uur: Plenaire lezing

    Van moetivatie naar goesting! De motiverende rol van de docent

    door Prof. Dr. Maarten Vansteenkiste

    Hoe kan je leerlingen en studenten prikkelen en geboeid houden tijdens je onderwijsactiviteit? Hoe zorgen we ervoor dat leerlingen actiever participeren aan het lesgebeuren en meer betrokken zijn en wat is de rol van actieve werkvormen hierin? Hoe kunnen we ze aanzetten tot meer zelfsturing, waarbij ze proactief hun eigen leerproces in handen nemen? Dit zijn de soort vragen waar docenten wel eens mee te maken krijgen. In deze lezing wordt vanuit wetenschappelijk oogpunt een antwoord geformuleerd op deze vragen. Er wordt ingegaan op de voedingsbodem van kwaliteitsvolle motivatie en hoe een docent via zijn of haar docentenstijl hierop kan inspelen. Naast het bieden van een aantal concrete aanbevelingen wordt vooral een kader aangereikt om te reflecteren over een motiverende docentenstijl.
  • 11.00 - 11.30: Pauze
  • 11.30 - 12.30 uur: Workshopronde 1

    Workshop 1: Eigenaarschap met executieve functies

    Door Ariena Verbaan


    Executieve functies zijn voorwaardelijk voor leren en bepalen in hoge mate leersucces. Wat zijn deze executieve functies, welk effect zie je ervan in de klas? Zijn deze functies praktisch te trainen in de klas? Wat komt daarbij kijken en hoe ziet ‘jezelf beter aansturen’ er praktisch uit?

    Executieve functies en eigenaarschap zijn denkprocessen (functies) die het uitvoeren (de executie) van een leertaak en het uitvoeren van sociaal en doelgericht gedrag reguleren. Denk aan organiseren van het (leer-)werk, het opstarten, de aandacht erbij houden, emoties reguleren, wendbaar gedrag vertonen en zorgen voor veerkracht bij tegenslag.

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Een aantal executieve functies én hoe deze praktisch in te zetten in de les/school;
    • Welke executieve functies dragen bij aan ‘eigenaar te zijn van je leerproces’;
    • De belangrijke functie van het werkgeheugen en de relatie met leren.

    Workshop 2: Vakdidactisch coachen: metacognitie en zelfsturing ontwikkelen en begeleiden

    Door Els Loman


    Leren op school wordt ook ervaren als saaie taken die afgemaakt moeten worden. Jongeren zeggen tijdens lessen: "Wat moet ik nu doen of maken? Dat krijg ik nooit af! Ik snap het niet! Een 5,6 is toch voldoende?" Eerlijke en ook reactieve uitspraken van jongeren over hoe ze hun leren zien. Met kennis over hóe leren te organiseren en aan te sturen (metacognitie) is meer leersucces te  behalen. Als een taak (leren of uitvoeren) ingewikkeld is, bepaalt voornamelijk metacognitie het resultaat en niet het intellect.

    In deze workshop worden praktische voorbeelden getoond voor eenvoudige interventies voor het aanleren van metacognitieve kennis en vaardigheden tijdens een leertaak of in de les: een leerling/student bewust maken hoe te leren én hierop invloed te hebben. Zo traint hij/zij hoe zichzelf aan te sturen bij het doorlopen van een compleet leerproces. Aan de hand van voorbeelden krijgt zelfaansturing en vakdidactisch coachen praktisch vorm. Zelfstandig leren komt in plaats van het afmaken van een opgedragen taak of opdracht.

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Het proces van aanleren van zelfsturing bij leren;
    • Herkennen en versterken van zelfsturing in de klas door een (vakdidactisch) coach;
    • Metacognitie bevorderen bij instructiemomenten tijdens de les;
    • Vakdidactisch coachgesprek: bewustwording zelfsturing en feedback op maat.

    Workshop 3: Motiveren van leerlingen, wat kan ik doen?

    Door Conny van der Groef


    Motivatie is een belangrijke voorwaarde voor leren. De ervaringen in de huidige lespraktijk van zowel live als online lesgeven roepen vragen op over hoe de motivatie van de leerlingen/studenten te stimuleren en vast te houden. Tijdens deze workshop verkennen we de aspecten van motivatie. Op interactieve wijze verkennen we de betekenis van motivatie aan de hand van een model en bespreken we wat de docent in zijn/haar handelingsrepertoire kan bijstellen om het motivatiegevoel bij de leerlingen/studenten te vergroten. We bespreken:

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Motivatie bij leerlingen/studenten? Waar hebben we het dan over?
    • Hoe krijg ik jongeren “aan”?
    • Wat kan ik als docent doen zodat jongeren zich meer gemotiveerd voelen voor mijn les?
    • Wat motivatie is;
    • Wat de psychologische basisbehoeften zijn;
    • Wat de waarde van de "warme kant" van het leren op de motivatie van leerlingen/studenten is;
    • Het CARE model.

    Workshop 4: Krachtgericht omgaan met uitstelgedrag

    Door Lennart Visser


    Kwaliteiten als uitgangspunt 

    Hoe ga je als leraar om met leerlingen/studenten die hun schooltaken uitstellen of het lastig vinden om doelgericht aan de slag te gaan tijdens de lessen. Hoe kan je hun kwaliteiten, (zoals doelgerichtheid, nauwkeurigheid) die ze op zaterdag tijdens hun baantje wel benutten, activeren voor hun school/studie?  

    Krachtgerichte aanpak 

    Lennart Visser ontwikkelde en onderzocht op basis van wetenschappelijke inzichten een krachtgerichte aanpak (Visser, Schoonenboom, & Korthagen, 2017) om zelfregulerend leren te bevorderen.  Deze aanpak is gebaseerd op principes uit de positieve psychologie en uitgangspunten van krachtgericht coachen (Korthagen & Nuijten, 2015). Studenten met uitstelgedrag leerden hun persoonlijke kwaliteiten herkennen en deze bewust in te zetten voor de uitvoering van hun schooltaken.   

    Tijdens deze workshop maak je kennis met: 

    • Mechanismen die maken dat leerlingen/studenten uitstellen.
    • De kracht van het herkennen en inzetten van persoonlijke kwaliteiten t.b.v. zelfregulerend leren.  
    • Het toepassen van denken-voelen-willen in het stimuleren van zelfregulerend leren.
    • Het belang van het onderscheiden van de regie-ik en uitstel-ik.  

    Workshop 5: Het geven van kernfeedback ondersteunt zelfregulatie

    Door Peter Ruit


    Leraren vervullen steeds meer een coachende rol om leerlingen te begeleiden bij hun ontwikkeling. Een aspect van die ontwikkeling is die van zelfregulatie, met het doel zelfstandig leervermogen te genereren. Leraren kunnen getraind worden om goed dóór te vragen en regelmatig samen te vatten en om na een vraag een paar seconden te wachten, zodat alle leerlingen aan het denken gezet worden. Als ze deze vaardigheden puur technisch inzetten kan hun onderwijs echter ook kaal worden, zelfs een beetje 'eng'. Belangrijk is dat de vragen van de leraar voortkomen uit kernkwaliteiten zoals oprechte nieuwsgierigheid en betrokkenheid op de leerlingen. Dat voelen ze en dat maakt het verschil in het contact tussen de leraar en de leerlingen. Dit noemen we kernfeedback geven.  

    Bij kernfeedback gaat het om het herkennen, benoemen en gebruiken van kernkwaliteiten, welke van invloed zijn op o.a. het zelfbeeld van de leerlingen. Kernkwaliteiten, zoals leergierig, doorzettingsvermogen, vriendelijk of optimistisch, vormen de basis voor optimale levenslange ontwikkeling (Park & Peterson, 2009) en worden ingezet om de (pedagogische) idealen te realiseren. Het zelfbeeld van de leerling blijkt positief beïnvloed te worden door het herkennen en gebruiken van kernkwaliteiten (Ruit, Geldens, Popeijus, & Van Veen, 2021 under review). De door Peter Ruit ontwikkelde interventie, het herkennen en leren gebruiken van kernkwaliteiten door leraren en leerlingen, is gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften en gebundeld in zijn proefschrift.  

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • De kracht van het herkennen en inzetten van persoonlijke kwaliteiten t.b.v. zelfregulerend leren.  
    • Herkennen van kernkwaliteiten bij jezelf en de leerlingen/studenten. 
    • Ervaren hoe kernkwaliteiten positieve emoties genereren.  

    Workshop 6: Zelfregulatie; maak het inzichtelijk

    Door Gerrald van Beek


    Het is voor leerlingen/studenten belangrijk om zichzelf te kunnen reguleren: het vermogen om goede keuzes te maken en deze ook te realiseren. Maar hoe doe je dat? En wanneer is een keuze goed? Om te beginnen is het dan al heel waardevol om inzichtelijk te hebben welk gedrag leerlingen/studenten in bepaalde contexten laten zien. 

    In deze workshop kijken we vanuit ‘ruimte nemen’ en ‘ruimte geven’ naar het gedrag van leerlingen/studenten. Met elkaar gaan we op zoek naar mogelijkheden om leerlingen te helpen in het reguleren van gedrag. Niet om een zo’n prettig mogelijke leerling/student in de klas te hebben, maar juist om de ontwikkeling van de leerling/student centraal te stellen. Aan de hand van een oefening en een casus gaan we hier wat dieper op in. We zullen tot de ontdekking komen dat leerlingen/studenten nu eenmaal niet simpelweg zijn op te delen in ‘drukke’ en ‘rustige’ leerlingen/studenten, maar dat hier een veelheid aan factoren aan ten grondslag ligt. Door deze factoren te filteren ontstaan er mogelijkheden om leerlingen/studenten te helpen in hun zoektocht naar zelfregulatie.

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Het ruimtenemende en ruimtegevende gedrag van de leerling/student en de klas
    • De vertaalslag hiervan naar jouw eigen onderwijspraktijk
    • De verschillende uitwerkingen van het ruimtenemende en ruimtegevende gedrag (context, welbevinden, zelfvertrouwen etc.)
    • Oefeningen en een casus
  • 12.30 - 13.15 uur: Lunchpauze
  • 13.15 - 14.15 uur: Workshopronde 2

    Workshop 1: Pedagogisch coachen: versterken van welbevinden en veerkracht

    Door Ariena Verbaan


    De samenleving verandert snel. Zo heeft de corona-pandemie onze manier van leren, leven en werken ingrijpend veranderd. De impact van het thuisonderwijs betekende dat de leerling of student zelf regie diende te nemen over het eigen leren en moest zelfstandiger leertaken afmaken. Bij sommigen bracht dat stress met zich mee: “kan ik dit wel alleen?” of “ wil ik dit wel?”.

    Bij anderen lukte het beter om emoties onder controle te houden, zich te blijven concentreren en doorzetten om de taken af te maken. Deze leerlingen/studenten beschikken over meer zelfcontrole op hun leerhouding (leermentaliteit).

    De pedagogisch leercoach ondersteunt de leermentaliteit; de gedachten (mindset) die jongeren hebben bij leren. Wat doet hij/zij doen om effectiever te leren? Een groeimindset is het fundament van zelfcontrole en een voorwaarde om tot leren te komen. In deze workshop toont Ariena Verbaan praktische voorbeelden over pedagogisch leercoachen: het inzetten van affectieve leerstrategieën om de leerling/student meer in actie te laten komen, verantwoordelijkheid te nemen en door te zetten ook bij tegenslag.

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Het proces van zelfcontrole aanleren bij jongeren;
    • Zelfcontrole herkennen en versterken in je rol als pedagogisch coach aan de hand van affectieve leerstrategieën;
    • Groeimindset stimuleren;
    • De invloed van een pedagogisch coachgesprek;
    • Eigen vragen.

    Workshop 2: Vakdidactisch coachen: metacognitie en zelfsturing ontwikkelen en begeleiden

    Door Els Loman


    Leren op school wordt ook ervaren als saaie taken die afgemaakt moeten worden. Jongeren zeggen tijdens lessen: "Wat moet ik nu doen of maken? Dat krijg ik nooit af! Ik snap het niet! Een 5,6 is toch voldoende?" Eerlijke en ook reactieve uitspraken van jongeren over hoe ze hun leren zien. 
    Met kennis over hóe leren te organiseren en aan te sturen (metacognitie) is meer leersucces te  behalen. Als een taak (leren of uitvoeren) ingewikkeld is, bepaalt voornamelijk metacognitie het resultaat en niet het intellect.

    In deze workshop worden praktische voorbeelden getoond voor eenvoudige interventies voor het aanleren van metacognitieve kennis en vaardigheden tijdens een leertaak of in de les: een leerling/student bewust maken hoe te leren én hierop invloed te hebben. Zo traint hij/zij hoe zichzelf aan te sturen bij het doorlopen van een compleet leerproces. Aan de hand van voorbeelden krijgt zelfaansturing en vakdidactisch coachen praktisch vorm. Zelfstandig leren komt in plaats van het afmaken van een opgedragen taak of opdracht.

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Het proces van aanleren van zelfsturing bij leren;

    • Herkennen en versterken van zelfsturing in de klas door een (vakdidactisch) coach;
    • Metacognitie bevorderen bij instructiemomenten tijdens de les;
    • Vakdidactisch coachgesprek: bewustwording zelfsturing en feedback op maat;
    • Eigen vragen.

    Workshop 3: Formatief toetsen in de les

    Door Meike Berben


    Welke lesstof behandel je wel en niet? Wat bespreek je uitgebreid en wanneer volstaat een korte herhaling? Leerdoelen geven richting aan je lessen. Maar waar staan je leerlingen? Pas als je weet wat ze al wel beheersen en wat nog niet, kun je je lessen beter afstemmen op de behoeftes. Lessen worden effectiever en leerlingen voelen zich meer uitgedaagd.

    Met formatief toetsen maak je niet alleen zichtbaar wat er geleerd is, maar vooral wat er nog te leren is. Maar wanneer ben je formatief bezig? En hoe pas je het toe in de les? Antwoorden op deze vragen worden in deze workshop besproken. Daarna gaan we aan de slag om aan de hand van enkele technieken en werkvormen een beknopt idee voor formatief toetsen te ontwerpen voor een les die je, bij wijze van spreken, een dag later al kunt geven.

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Formatief toetsen;
    • De cyclus van formatief toetsen;
    • Hoe deze cyclus van formatief toetsen toegepast kan worden in je les;
    • Een kort lesidee om formatief toetsen in je les vorm te geven;
    • Eigen vragen.

    Workshop 4: Krachtgericht omgaan met uitstelgedrag

    Door Lennart Visser


    Kwaliteiten als uitgangspunt 

    Hoe ga je als leraar om met leerlingen/studenten die hun schooltaken uitstellen of het lastig vinden om doelgericht aan de slag te gaan tijdens de lessen. Hoe kan je hun kwaliteiten, (zoals doelgerichtheid, nauwkeurigheid) die ze op zaterdag tijdens hun baantje wel benutten, activeren voor hun school/studie?  

    Krachtgerichte aanpak 

    Lennart Visser ontwikkelde en onderzocht op basis van wetenschappelijke inzichten een krachtgerichte aanpak (Visser, Schoonenboom, & Korthagen, 2017) om zelfregulerend leren te bevorderen.  Deze aanpak is gebaseerd op principes uit de positieve psychologie en uitgangspunten van krachtgericht coachen (Korthagen & Nuijten, 2015). Studenten met uitstelgedrag leerden hun persoonlijke kwaliteiten herkennen en deze bewust in te zetten voor de uitvoering van hun schooltaken.   

    Tijdens deze workshop maak je kennis met: 

    • Mechanismen die maken dat leerlingen/studenten uitstellen.
    • De kracht van het herkennen en inzetten van persoonlijke kwaliteiten t.b.v. zelfregulerend leren.  
    • Het toepassen van denken-voelen-willen in het stimuleren van zelfregulerend leren.
    • Het belang van het onderscheiden van de regie-ik en uitstel-ik. 
    • Eigen vragen.

    Workshop 5: Het geven van kernfeedback ondersteunt zelfregulatie

    Door Peter Ruit


    Leraren vervullen steeds meer een coachende rol om leerlingen te begeleiden bij hun ontwikkeling. Een aspect van die ontwikkeling is die van zelfregulatie, met het doel zelfstandig leervermogen te genereren. Leraren kunnen getraind worden om goed dóór te vragen en regelmatig samen te vatten en om na een vraag een paar seconden te wachten, zodat alle leerlingen aan het denken gezet worden. Als ze deze vaardigheden puur technisch inzetten kan hun onderwijs echter ook kaal worden, zelfs een beetje 'eng'. Belangrijk is dat de vragen van de leraar voortkomen uit kernkwaliteiten zoals oprechte nieuwsgierigheid en betrokkenheid op de leerlingen. Dat voelen ze en dat maakt het verschil in het contact tussen de leraar en de leerlingen. Dit noemen we kernfeedback geven.  

    Bij kernfeedback gaat het om het herkennen, benoemen en gebruiken van kernkwaliteiten, welke van invloed zijn op o.a. het zelfbeeld van de leerlingen. Kernkwaliteiten, zoals leergierig, doorzettingsvermogen, vriendelijk of optimistisch, vormen de basis voor optimale levenslange ontwikkeling (Park & Peterson, 2009) en worden ingezet om de (pedagogische) idealen te realiseren. Het zelfbeeld van de leerling blijkt positief beïnvloed te worden door het herkennen en gebruiken van kernkwaliteiten (Ruit, Geldens, Popeijus, & Van Veen, 2021 under review). De door Peter Ruit ontwikkelde interventie, het herkennen en leren gebruiken van kernkwaliteiten door leraren en leerlingen, is gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften en gebundeld in zijn proefschrift.  

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • De kracht van het herkennen en inzetten van persoonlijke kwaliteiten t.b.v. zelfregulerend leren.  
    • Herkennen van kernkwaliteiten bij jezelf en de leerlingen/studenten. 
    • Ervaren hoe kernkwaliteiten positieve emoties genereren.  
    • Eigen vragen.

    Workshop 6: Zelfregulatie; maak het inzichtelijk

    Door Gerrald van Beek


    Het is voor leerlingen/studenten belangrijk om zichzelf te kunnen reguleren: het vermogen om goede keuzes te maken en deze ook te realiseren. Maar hoe doe je dat? En wanneer is een keuze goed? Om te beginnen is het dan al heel waardevol om inzichtelijk te hebben welk gedrag leerlingen/studenten in bepaalde contexten laten zien. 

    In deze workshop kijken we vanuit ‘ruimte nemen’ en ‘ruimte geven’ naar het gedrag van leerlingen/studenten. Met elkaar gaan we op zoek naar mogelijkheden om leerlingen te helpen in het reguleren van gedrag. Niet om een zo’n prettig mogelijke leerling/student in de klas te hebben, maar juist om de ontwikkeling van de leerling/student centraal te stellen. Aan de hand van een oefening en een casus gaan we hier wat dieper op in. We zullen tot de ontdekking komen dat leerlingen/studenten nu eenmaal niet simpelweg zijn op te delen in ‘drukke’ en ‘rustige’ leerlingen/studenten, maar dat hier een veelheid aan factoren aan ten grondslag ligt. Door deze factoren te filteren ontstaan er mogelijkheden om leerlingen/studenten te helpen in hun zoektocht naar zelfregulatie.

    Tijdens deze workshop maak je kennis met:

    • Het ruimtenemende en ruimtegevende gedrag van de leerling/student en de klas
    • De vertaalslag hiervan naar jouw eigen onderwijspraktijk
    • De verschillende uitwerkingen van het ruimtenemende en ruimtegevende gedrag (context, welbevinden, zelfvertrouwen etc.)
    • Oefeningen en een casus
  • 14.15 - 14.30 uur: Pauze
  • 14.30 - 15.30 uur: Plenaire lezing 2
    Nadere informatie volgt.
  • 15.30 - 15.45 uur: Afsluiting congres
  • 15.45 - 16.30 uur: Borrel