Waarom is wetenschappelijke reflectie op opvoeden zo belangrijk? – deel 2 26 april 2019

In het jubileumjaar van 'De Driestar' (75 jaar) werkt het onderzoekscentrum aan het handboek Christelijk leraarschap. In dit boek, dat in 2020 zal verschijnen, wordt veel van het Driestareigen gedachtengoed op het gebied van leraarschap grondig samengevat.

Auteurs zijn Bram de Muynck en Bram Kunz, met als redacteur Henk Vermeulen. In twaalf afleveringen geven ze een impressie van dit boek, iedere keer met behulp van een tekst. Dit keer een tekst uit het tweede hoofdstuk ‘Christelijke pedagogiek als handelingswetenschap’. In dit hoofdstuk wordt uitvoerig ingegaan op de relatie tussen theologie en pedagogiek.

'Christelijke’ pedagogiek

De naamgeving ‘Christelijke pedagogiek’ is om twee redenen een waagstuk. Om te beginnen droegen de Nederlandse leerstoelen die door christelijke pedagogen bezet werden in het verleden niet deze naam. Honderd jaar geleden was er niet de behoefte om het christelijk karakter in de naamgeving te benadrukken. Dat dit nu wel gebeurt, staat niet los van de secularisatie van de academische wereld. Een leerstoel pedagogiek houdt zich op dit moment niet als vanzelfsprekend bezig met haar levensbeschouwelijke bronnen of voorwetenschappelijke aannames. Wanneer daar wel behoefte aan is, moet je die dus articuleren en activeren.

Maar er is nog een ander type verantwoording nodig. Er zijn namelijk ook inhoudelijke argumenten die het bestaansrecht van het adjectief ‘christelijk’ kunnen ondergraven. Zo zou het verwijzen naar een eenduidige pedagogische of onderwijskundige praktijk, waarvan de uitwerking nooit zichtbaar is geworden. Een eenvormige christelijke pedagogische praktijk bestaat inderdaad niet. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het verschil tussen de beleden en de beleefde identiteit van veel scholen die zich christelijk noemen. Mocht er al een christelijke pedagogiek geconstrueerd kunnen worden, dan zal die tot expressie komen in een grote variëteit aan professionele praktijken.

Wetenschappelijke reflectie

Waarom is wetenschappelijke reflectie op opvoeden zo belangrijk? En waarom zou je pedagogiek dan ‘Christelijke pedagogiek’ noemen? Niet zo zeer vanwege de deductieve kennis. Inderdaad: er is reden om te denken in de andere richting, namelijk de richting van de inductie. De laatste decennia wordt steeds duidelijker dat in beroepen waarin met mensen gewerkt wordt, professionaliteit een sterk persoonlijk en waardengericht aspect kent. Professionalisering zou dan ook in haar aard ‘normatieve professionalisering’ moeten zijn. Deugdelijke reflectie op motieven, overtuigingen en de uitwerking daarvan, zijn voor het handelen onmisbaar. Als wetenschap dienstbaar wil zijn aan professionalisering, dan moet zij hier oog voor hebben. De wetenschap toont haar dienstbaarheid door te verhelderen, bijvoorbeeld door zichtbaar te maken wat opvoeders denken en doen, wat er achter hun handelen schuilgaat of hoe zij het voor elkaar krijgen om het vol te houden in uiterst complexe situaties. We sluiten hier aan bij een benadering van W. ter Horst die christelijke pedagogiek een handelingswetenschap noemde. De abstracties die wetenschappelijk gemaakt worden, zijn gerelateerd aan praktisch handelen en zijn bedoeld om dit handelen te ondersteunen en te verbeteren.

Praktijkvoorbeeld

Stel dat de leider van een kinderdagverblijf merkt dat de pedagogische medewerkers een hekel hebben aan vergaderen, dan kan zij proberen het vergaderen effectiever te laten verlopen. Hier zijn veel empirische gegevens over. Onderzoekers toonden bijvoorbeeld aan dat vergaderen een affectieve gebeurtenis is, die invloed heeft op de motivatie en de werkhouding van werknemers. Het helpt om alleen de medewerkers te laten deelnemen die met het te bespreken onderwerp te maken hebben en te letten op de vergaderomgeving. De leider besluit op grond van dit gegeven alleen maar in kleine groepjes te vergaderen met mensen die belang hebben bij het onderwerp en dat te doen in een kleine, gezellige ruimte. Ze zou ook een ander perspectief kunnen nemen en rechtstreeks kunnen redeneren vanuit christelijke bronnen. Wat leert Christus over goede omgang met elkaar? Ze komt dan op de volgende aspecten. Zijn mensen bereid om naar elkaar te luisteren? Reageert men respectvol op elkaar? Wordt recht gedaan aan ieders inbreng? Deze meer conceptueel-normatieve benadering is van een andere aard en heeft een ander type zeggingskracht dan de empirische gegevens.

Tot zover een stukje tekst uit het tweede hoofdstuk. Inhoudelijke reacties worden door de auteurs zeer op prijs gesteld. Als u een hoofdstuk wilt meelezen, stuur dan een mail naar onderzoekscentrum@driestar-educatief.nl.

Dit is deel 2 uit een serie berichten over het handboek. Deel 1 vindt u hier.

Meer nieuws

    • Benoeming Dirk Verweij manager onderwijsadvies

      Het college van bestuur en de raad van toezicht van Driestar educatief benoemt per 1 oktober 2019 de heer D.C. (Dirk) Verweij als manager onderwijsadvies. We zijn blij en dankbaar dat we een nieuwe manager hebben gevonden in de vacature die ontstaat door het vertrek van Gerben Heldoorn.

    • Traject Groepsleerkracht onderbouw start november 2019

      De start van het traject Groepsleerkracht onderbouw vmbo-basis/kader is verzet van september naar november 2019. Heb jij een pabodiploma en geef je les aan onderbouw vmbo-basis/kader of ben je van plan om in deze sector te gaan werken? Meld je dan nog aan voor 10 oktober 2019!

    • De eenjarige post-hbo-ib-opleiding start weer in september!

      Ben jij ib'er en zou je eigenlijk wel meer willen groeien in je rol? Denk er deze zomervakantie dan eens goed over na of onze eenjarige post-hbo-opleiding voor ib'ers niet wat voor jou is.

    • Terugblik symposium 25 jaar TaalpuntNL

      Op maandag 24 juni vierden we met auteurs, docenten en belangstellenden 25 jaar TaalpuntNL: de methode Nederlands voor het christelijk voortgezet onderwijs. De naam TaalpuntNL bestaat overigens nog geen 25 jaar; in 1994 werd 'Fundamentaal' ontwikkeld op basis van de geamendeerde kerndoelen. Bij de herziening in 2005 kreeg de methode haar huidige naam.

    • Word jij een dyslexiespecialist 2.0?

      Bram (7 jaar) gaat na de zomervakantie naar groep 4. Hij heeft veel moeite met het oppakken van het leesproces. Ook spelling is voor hem lastig. Al het hele jaar zit hij in de intensieve instructiegroep voor lezen. Wanneer is het moment om de zorg te intensiveren? Moet er bij Bram ook gedacht worden aan dyslexie en hoe verloopt dat traject dan precies?