Wat werkt tegen pesten? Zien! 4 juni 2019

Wat werkt tegen pesten? Ondanks de toename van antipestmethoden, -trainingen en -coördinatoren is dat nog steeds een vraag die op veel scholen leeft.




Op verzoek van het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap verscheen in 2018 op die vraag een antwoord in de vorm van een uitgebreid onderzoeksrapport. De conclusies uit het rapport sluiten nauw aan bij de werkwijze van Zien! 

pesten.png

Resultaten

In het onderzoeksrapport Wat werkt tegen pesten? (NRO, 2018) werd de effectiviteit van tien kansrijke anti-pestprogramma’s getoetst. Een tweede doel van het onderzoek was om een ‘infrastructuur’ op scholen op te zetten om efficiënt en laagdrempelig de ontwikkeling van pesten en pestrollen te kunnen volgen. Uit het onderzoek bleek dat enkele programma’s aspecten van pesten of gedragsproblemen in de klas kunnen verminderen, maar geen van de programma’s had effect op alle aspecten. Verder konden ook algemenere conclusies worden getrokken. Zo bleek dat leerlingen meer gepest worden dan zij aan leerkrachten en ouders vertellen en dat de mate waarin ze gepest worden erg verschilt tussen klassen en scholen. Essentieel is de monitoring van de mate waarin kinderen zelf ervaren dat zij en hun klasgenoten gepest worden.

Belang van monitoring

Deze monitoring is om meerdere redenen belangrijk. Ten eerste geeft het inzicht in de vraag of er een programma gebruikt moet worden en welk type programma dit moet zijn. Ouders en leerkrachten kunnen daarnaast door de monitoring nagaan of de gekozen aanpak inderdaad tot vermindering van pesten leidt. Het is de eerste noodzakelijke stap in het verminderen en voorkomen van pesten.

Monitoring in Zien!

Zien! is een webbased expertsysteem dat meer doet dan het volgen van de leerling. Al sinds 2011 werken we met het monitoren van het welbevinden van de leerling. In 2014 kwam daar het monitoren van pestbeleving bij en in 2017 werd ook veiligheidsbeleving eraan toegevoegd. Naast de andere aspecten in Zien! zijn deze drie categorieën belangrijk voor de verplichte monitoring sociale veiligheid. Daarmee voldoen we aan de wettelijke eis om met een betrouwbaar en gevalideerd instrument, op een gestandaardiseerde wijze, jaarlijks te monitoren. In lijn met de bevindingen uit het onderzoek werkt Zien! bij het monitoren vanuit de leerling. Door minimaal één keer per jaar door alle leerlingen van groep 5-8 de leerlingvragenlijsten te laten invullen geven we een representatief beeld van de beleving van de leerlingen op dit thema. De school gaat vervolgens door middel van groepsbesprekingen en schoolanalyse systematisch na wat de effecten van hun pedagogisch en didactisch handelen zijn op het (leer- en) leefklimaat.

Handelen met Zien!

Zien! stopt niet bij het monitoren. Hoewel dat (naast een wettelijke verplichting) een eerste belangrijke stap is in het creëren van een veilig leefklimaat in de klas, zitten in Zien! ook doelen en handelingssuggesties om vanuit het waarnemen naar het handelen te gaan. De Zien!-handelingssuggesties zijn bedoeld als inspiratiebron om interventies te beschrijven. Zo geven ze concrete suggesties om het welbevinden in de groep te verbeteren of te werken aan groepsvorming. Daarnaast kan in de klas gebruik gemaakt worden van het (Kwartet)spel-Zien!, dat hoort bij de leerlingvragenlijsten. Ook de onderdelen veiligheidsbeleving, pestbeleving, pestgedrag en welbevinden komen hierin terug. Op de kaartjes staan vragen als ‘Wat doe je als je uitgescholden wordt?’‘Hoe zorg je ervoor dat niemand buitengesloten wordt?’ en ‘Naar wie kun je toe als je je niet veilig voelt op school?’. Het spel biedt daarmee mooie kansen om als leerlingen van elkaar te leren en om als leerkracht in gesprek te gaan over het (gewenste) gedrag.

Organisatorische context

In het onderzoeksrapport kwam naar voren dat de organisatorische context waarin een programma uitgevoerd werd, zeer bepalend was voor de effectiviteit ervan. Vooral de persoon van de leerkracht speelde daarin een belangrijke rol. Wanneer leerkrachten het programma beschouwden als ‘iets extra’s’ in een overvol takenpakket en niet als de kern van hun beroep, had het programma minder effect in de klas.

Professionaliteit van de leerkracht

Ook hierin ligt de werkwijze van / met Zien! geheel in lijn met het onderzoek omdat er veel aandacht is voor de leerkracht als professional. De leerkracht heeft een centrale positie in het creëren van een veilig leefklimaat. Zien! maakt inzichtelijk wat de leerkracht vanuit zijn beroep vaak al weet en stelt hem vervolgens in staat om verder te kijken en concrete stappen te zetten. Met behulp van de vijf pedagogische vaardigheden van Patterson kan de leerkracht de eigen leerkrachtstijl afstemmen op het gedrag van de groep.

Zien!

Zien! is geen methode en ook geen anti-pestprogramma, het is veel meer dan dat. Waar veel programma’s zich focussen op het pestgedrag, gaat Zien! een laag dieper. Door te werken vanuit welbevinden en betrokkenheid vervult Zien! de basisbehoeften van relatie, competentie en autonomie. Daarmee wordt de basis geboden voor een veilig leer- en leefklimaat in de groep. Daarnaast wordt gewerkt aan de vijf sociale vaardigheden, die kinderen nodig hebben in de omgang met anderen. Zien! werkt daarom niet alleen curatief maar vooral preventief. Het streefdoel van Zien! is dat alle leerlingen pro-sociaal gedrag (leren) vertonen. Wanneer er veel pro-sociaal gedrag in de klas is, zal er dan nog gepest worden? Ons antwoord is duidelijk: Wanneer Zien! goed in de school geïmplementeerd wordt, zouden anti-pestprogramma’s overbodig zijn en biedt de school een veilig leer- en leefklimaat voor elk kind. Dát werkt tegen pesten!

Meer nieuws

    • Maak kennis met Dirk Verweij

      Sinds 1 oktober is Dirk Verweij als nieuwe manager gestart bij Driestar onderwijsadvies, naast Marian Ruitenberg. In dit bericht stelt hij zich voor.

    • Hoge tevredenheid dyslexiebehandeling

      Driestar educatief heeft de uitslag van het cliënttevredenheidsonderzoek van Parantion binnen gekregen. Opnieuw zijn ouders zeer tevreden over onze diagnostiek en behandeling van ernstige enkelvoudige dyslexie. Daar zijn we als organisatie dankbaar voor. We vroegen Elienne Kik, moeder van Thomas die recent zijn behandeling afrondde, om een reactie.

    • Onderzoek naar leermiddelen

      In cursusjaar 2018-2019 peilden we de behoeften omtrent leermiddelen onder docenten in het reformatorisch VO. De vragenlijst werd ingevuld door 236 respondenten. Uit hun antwoorden blijkt dat het overgrote deel van de docenten behoefte heeft aan een complete methode. Aan minder traditionele werkvormen is minder behoefte.

    • Driestar educatief op Kuysersconferentie

      Van 3 tot en met 5 oktober bezochten Bram de Muynck, Bram Kunz en Piet Murre de tweejaarlijkse Kuyersconferentie in Grand Rapids (VS). Bij deze conferentie komen leraren, opleiders en onderzoekers samen om onderzoek en inzichten met elkaar te delen. Het thema van dit jaar was ‘Shaping Christian Learning’.

    • Waarom Berta en Bernhard deelnamen aan de Zomerschool

      Allebei zijn ze werkzaam bij Driestar educatief, en allebei deden ze mee aan de Zomerschool voor christelijke young professionals. De Zomerschool wordt al jaren georganiseerd door Driestar hogeschool, Erdee Media Groep, VGS en RMU. Berta Keuken en Bernhard van der Knijff blikken terug. “Het heeft me aangezet tot dieper nadenken over dingen.”