Leren met kernkwaliteiten

Contact
P. (Peter) Ruit
Senior opleidingsdocent
Telefoon:
0182-5403730182-540373
Stel uw vraag

Alle velden zijn verplicht

In het huidige onderwijs wordt sterk gefocust op tekorten van leerlingen, om daar vervolgens handelingsplannen voor te schrijven. Het blijkt dat een kind dat zich veilig en competent voelt, beter presteert dan een kind dat alleen de druk voelt om te presteren. Peter Ruit doet onderzoek naar het (effect van) leren vanuit kernkwaliteiten.

Promotieonderzoek

Vanaf 2010 is er door Peter Ruit onderzoek gedaan, onder leiding van prof. dr. Fred Korthagen, emeritus-hoogleraar Universiteit Utrecht. Vanaf 2013 is dr. Judith Schoonenboom zijn copromotor. Dit onderzoek is gebaseerd op inzichten uit de positieve psychologie en richtte zich op de effecten van een relatief eenvoudige interventie bij leerlingen waarbij een beroep gedaan werd op hun persoonlijke kwaliteiten. We gebruikten zowel kwantitatieve als kwalitatieve instrumenten om gegevens over de processen en de effecten als gevolg van de interventie te verzamelen.
Leerlingen blijken na de relatief korte interventie door hun leraren redelijk goed in staat te zijn hun kernkwaliteiten te herkennen en die te verbinden met hun gedrag, waarbij we ook langetermijneffecten waarnamen.

Leerling 1: “Ik had mezelf beloofd nooit af te kijken bij de Cito-toets, dat heb ik ook niet gedaan, want ik ben betrouwbaar.” (kernkwaliteit: betrouwbaarheid) 

Leerling 2: “Ik wist dat het moest lukken, dat ik het kon. Daardoor ben ik tot taak vier gekomen. Het is eigenlijk alleen gelukt door mijn zelfvertrouwen.” (kernkwaliteit: optimisme) 

Vervolgstudie

Naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek zijn we een vervolgstudie gestart naar de effecten bij kinderen in het primair onderwijs van het bewust worden van en gebruiken van  kernkwaliteiten op:
a) het welbevinden van leerlingen,
b) hun zelfbeeld,
c) de leerprestaties bij de vakken rekenen en lezen. 

Dit promotieonderzoek met de focus op het werken met kernkwaliteiten heeft opmerkelijke resultaten opgeleverd op het gebied van welbevinden, en is o.a. gepubliceerd in de VS. Naar aanleiding van dit wetenschappelijk onderzoek zijn er verschillende trainingen ontwikkeld. Door middel van ons onderzoek en trainingsaanbod willen we als een goed rentmeester dienstbaar zijn voor het onderwijs zodat kinderen en jong volwassenen hun gekregen talenten optimaal tot ontwikkeling kunnen brengen. 

Het promotieonderzoek van Peter Ruit is opgedeeld in twee deelstudies.

Deelstudie 1: Effecten van het werken met kernkwaliteiten

Sinds 1999 is de positieve psychologie een belangrijk nieuw vakgebied geworden dat veel invloed heeft op gebieden als psychotherapie, welzijnswerk en ook op processen in het bedrijfsleven (Peterson, 2006; Seligman, 2011). Het uitgangspunt van de positieve psychologie is dat de traditionele psychologie sterk gericht was op trauma's, afwijkingen en problemen, maar dat het voor menselijke groei veel effectiever is om meer aandacht te besteden aan de kwaliteiten van mensen en aan positieve ervaringen (Seligman & Csikszentmihalyi, 2000). Het is opvallend dat er in Nederland nog relatief weinig empirisch onderzoek is uitgevoerd naar onderwijsbenaderingen waarin inzichten uit de positieve psychologie worden benut. In dit artikel beschrijven wij een onderzoek dat dit beoogt te doen.

In het onderwijs wordt nog vaak sterk gefocust op tekorten van leerlingen, om daar vervolgens handelingsplannen voor te schrijven. In overeenstemming met de positieve psychologie stelt Van der Wolf (2007, 2011) dat we op de verkeerde weg zijn door zozeer de nadruk te leggen op problematiseren en diagnosticeren. Op basis van empirisch onderzoek uit de positieve psychologie mag verondersteld worden dat het heilzaam kan zijn in het onderwijs meer aandacht te besteden aan het versterken van persoonlijke kwaliteiten, in het bijzonder bij leerlingen.

Wij voerden daarom een onderzoek uit onder leerlingen in het basisonderwijs, waarbij  gebruik gemaakt werd van inzichten uit de positieve psychologie en de daarop gebaseerde kernreflectiebenadering. De positieve psychologie benadrukt dat mensen over veel van zulke persoonlijke kwaliteiten beschikken. De kernreflectiebenadering stelt leerlingen in staat om die persoonlijke kwaliteiten bij zichzelf te ontdekken en in te zetten. Seligman beweert dat het versterken van die persoonlijke kwaliteiten de basis is van optimaal functioneren. Zo blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek van Seligman e.a. dat de mate van welbevinden blijvend beïnvloed kan worden door een eenvoudige oefening te doen waarbij persoonlijke kwaliteiten worden aangesproken.

Dit onderzoek van Seligman heeft ons gestimuleerd om te onderzoeken wat er in het onderwijs gebeurt als je de kwaliteiten van leerlingen bewust door hen laat gebruiken.

Samenvatting van de resultaten

  • Kinderen worden zich bewust van hun kernkwaliteit en zijn trots op hun kernkwaliteit.

  • Driekwart van de leerlingen blijkt goed in staat om hun kernkwaliteit in verschillende contexten, opnieuw en zelfstandig te gebruiken.

  • Het bewust inzetten van kernkwaliteiten wordt door ruim driekwart van de leerlingen als een positieve activiteit ervaren, wat in bijna alle gevallen een positieve emotie geeft.

  • Er is bij veel leerlingen (80%) sprake van een langetermijneffect. Na drie maanden wisten de leerlingen zich nog te herinneren welke kernkwaliteit zij gebruikt hadden tijdens het experiment, terwijl bijna 60% van de leerlingen voorbeelden wisten te geven hoe zij hun kernkwaliteit nog steeds gebruikten.

  • Leerlingen ontwikkelen niet alleen een positieve kijk op zichzelf, maar ook op hun medeleerlingen (positief pedagogisch klimaat).

Het is duidelijk geworden dat het mogelijk is door middel van een relatief korte en eenvoudige activiteit invloed uit te oefenen op de persoonlijke groei van leerlingen. 

Deelstudie 2: Krachtig leren met kernkwaliteiten

In vervolg op het eerste deelonderzoek, onderzoeken we de effecten van het bewust worden van en gebruiken van  kernkwaliteiten op:
a) het welzijn van leerlingen, 
b) hun zelfbeeld,
c) de leerprestaties bij de vakken rekenen en lezen.

Dit onderzoek is onder 1500 leerlingen uit de groepen 5 – 8 uitgevoerd. In plaats van één interventie zijn er meerdere activiteiten ontwikkeld rond het werken met kernkwaliteiten. Een mooie uitspraak van een leerling naar aanleiding van de vraag hoe hij zijn kernkwaliteit 'vriendelijkheid' had gebruikt, is: “Gisteren op de sport(club). Want er was een meisje gevallen. Ik had toen een koud doekje op haar voet gelegd. Ik word er gelukkig van als ik mensen blij kan maken!”


De eerste resultaten naar aanleiding van de gegevens die de kinderen genoteerd hebben in hun logboek gedurende vier weken dat zij met het experiment bezig waren:

  • Zo’n 65% van de kinderen geeft aan elke dag één of meer keer hun kernkwaliteit gebruikt te hebben.

  • Bijna alle kinderen geven aan dat ze er een positief gevoel bij hebben als zij hun kernkwaliteit gebruiken.

  • De kinderen gebruiken hun kernkwaliteit niet alleen op school, maar ook thuis, op de club, bij het buiten spelen of in andere contexten.

  • Heel veel kinderen (een ruime meerderheid) vindt het werken met kernkwaliteiten een positieve activiteit. Ruim 70% van de kinderen geeft aan gelukkiger te worden van het werken met kernkwaliteiten.

Na drie maanden worden de volgende effecten waargenomen:

  • 93% van de kinderen weet nog welke kernkwaliteit zij tijdens het experiment gekozen hadden.

  • 84% van de kinderen geeft aan deze gekozen kernkwaliteit nog steeds te gebruiken.

  • 70% van de kinderen geeft aan ook andere kernkwaliteiten te gebruiken.

  • 69% beschrijft nog in een voorbeeld hoe zij een kernkwaliteit gebruikt hebben.

  • 53% van de kinderen vindt dat ze beter geworden zijn in hun schoolvakken door het werken met kernkwaliteiten.

  • 66% van de kinderen vindt dat ze gelukkiger zijn geworden door het werken met kernkwaliteiten.

Deze uitkomsten zijn veelbelovend en bevestigen dat het waard is om het werken met kernkwaliteiten uit te breiden, zodat het welbevinden van de kinderen toeneemt.

De teams van de scholen die meededen met het onderzoek werden twee dagen getraind. Leraren ontdekten dat het bewust worden en inzetten van kernkwaliteiten zinvol is: “Zelf heb ik waargenomen dat kinderen geraakt worden. Dat komt denk ik doordat je tot hen spreekt over hun eigenschap. Je raakt ze echt. En dat vind ik een verrijking van onderwijs!” en: “Ik werk met kernkwaliteiten omdat ik daar echt heilig in geloof!! En elke keer merk ik weer dat het benoemen van kernkwaliteiten zoveel meer positiviteit geeft in de klas dan het noemen van de ‘fouten’ die een klas/ kind maakt. Kind en leerkracht worden daar blij van!”

Lees meer over de publicaties en workshops van Peter Ruit.

Publicaties

Workshops & conferenties

  • VELON congres, 11 maart 2013, Groningen. Workshop (i.s.m. Fred Korthagen): Krachtig leren door het gebruik van kernkwaliteiten.
  • VELON congres, 11 maart 2013, Groningen. Workshop (i.s.m. Lennart Visser): Leren van de toekomst: Van klacht naar kracht!
  • CNV themadag "MaatschapJIJ, passie voor onderwijs", 30 januari 2013, Utrecht. Workshop: kinderen zien in hun kernkwaliteiten.
  • Congres ZIEN, 14 november 2012, Gouda. Workshop: Kinderen ZIEN in hun kernkwaliteiten.
  • Onderwijssummit 'Van onderzoek tot in de klas', 13 november 2012. Workshop: Kinderen zien in hun kwaliteiten.
  • Hoogbegaafdheidsymposium, 22 oktober 2012, Almere. Workshop: Kinderen zien in hun kernkwaliteiten.
  • Jaarcongres HBO-raad 2012, 16 april 2012, Bussum. Presentatie (i.s.m. Lennart Visser): De (belang)rijkste leeromgeving ben je zelf! 
  • VELON congres, 6 februari 2012, Antwerpen. Interactieve sessie: Betekenis van de positieve psychologie in het opleiden van leraren.
  • VELON congres, 6 februari 2012, Antwerpen. Interactieve sessie: Bewustwording en ontwikkeling van kernkwaliteiten bij leerlingen.
  • VBSP congres, 3 oktober 2011, Zeist. Workshop: Kun je het geluk van kinderen door een eenvoudige activiteit beïnvloeden?
  • SLB congres, 21 juni 2011, Arnhem. Workshop: Werken vanuit principes van kernreflectie.
  • VELON congres, 15 maart 2011, Noordwijkerhout. Presentatie: Evidenties voor de kwaliteit van samen opleiden met behulp van een zelfevaluatiekader.
  • VELON congres, 15 maart 2011, Noordwijkerhout. Workshop: Kun je het geluk van kinderen beïnvloeden?
  • VELON studiedag, 12 november 2010, Utrecht. Workshop: De onderzoekende lerarenopleider.
  • VELON congres, 8  maart 2010, Noordwijkerhout. Ronde tafel: Werkgroep Opleiders van opleiders.
  • Minisymposium onderwijscentrum VU, 2 december 2009, Amstelveen. Onderzoeksbijeenkomst “Onderzoek van binnenuit”.
  • VELON studiedag, 7 november 2008, Leiden. Workshop: Onderzoek: wat ga ik onderzoeken?
  • Conferentie in Nagykorös-Budapest, 23 mei 2008. Keynote: Competentieontwikkeling en waarden in het onderwijs. 
  • VELON congres, 31 maart 2008, Veldhoven. Lezing: De cirkel rond. Een voorbeeld van de ontwikkeling van begeleidingspraktijken op basis van onderzoek.
  • Symposium over het beroepsbeeld van de christelijke leraar, Driestar educatief, 20 september 2006, Gouda. Workshop: Het beroepsbeeld als spiegel in de ontwikkeling van leraren.

Vanuit de promotieonderzoeken 'Remediëren van studie-uitstelgedrag' en 'Leren met kernkwaliteiten' is trainingsaanbod ontwikkeld. De aanpak bij de verschillende trainingen is evidence based. Het aanbod is in twee clusters verdeeld.

1. Groepstraining

2. Individuele coaching en begeleiding